Warmtepomp in een slecht geïsoleerde Belgische woning: werkt het?

Je staat bij een klant. Jaren '70-woning. Spouwmuren zonder isolatie. Enkele beglazing in de slaapkamers. En de vraag: "Kunnen we hier een warmtepomp in zetten?"

Je weet dat het antwoord niet simpel is. Maar je klant heeft al een offerte gekregen van een concurrent die gewoon "ja" zei. Wat doe jij?

Dit artikel geeft je de technische én juridische basis om die vraag correct te beantwoorden — en je klant eerlijk te adviseren zonder de opdracht te verliezen.

Werkt een warmtepomp in een woning zonder isolatie?

Het korte antwoord: soms ja, maar bijna nooit optimaal — en soms ronduit slecht.

Laat me uitleggen wat er technisch gebeurt. Een warmtepomp heeft een COP (Coefficient of Performance — de verhouding tussen geleverde warmte en verbruikte elektriciteit). Bij een goed geïsoleerde woning met vloerverwarming haal je een COP van 3,5 tot 4,5. Dat betekent: voor elke euro elektriciteit krijg je 3,5 tot 4,5 euro aan warmte terug.

Bij een slecht geïsoleerde woning zakt die COP naar 2,0 à 2,5. De reden is simpel: de woning verliest sneller warmte dan de pomp ze aanvult. Om dat bij te houden, moet de warmtepomp hogere watertemperaturen leveren — 55°C of meer. En hoe hoger de watertemperatuur, hoe minder efficiënt de machine werkt.

Stel: je klant heeft een verbruik van 20.000 kWh warmte per jaar.

• Met COP 4,0 verbruikt hij 5.000 kWh elektriciteit.
• Met COP 2,0 verbruikt hij 10.000 kWh elektriciteit.

Aan de huidige elektriciteitsprijs van gemiddeld €0,30/kWh (Fluvius, 2025) is dat verschil €1.500 per jaar. Elk jaar opnieuw.

De vraag is dus niet "kan het?" maar "is het verantwoord?"

Wanneer is een warmtepomp in een slecht geïsoleerde woning wél haalbaar?

Dit is het echte vakmansvraagstuk. Er zijn scenario's waarbij het wél kan werken — maar dan moet je als installateur de juiste keuzes maken.

Scenario 1: Hybride warmtepomp

Een hybride warmtepomp (ook wel bivalente installatie) koppelt een lucht-water warmtepomp aan een bestaande gasketel of stookoliebrander. De warmtepomp doet het werk bij temperaturen boven nul graden. Zakt het buiten verder, springt de ketel bij.

Dit is in slecht geïsoleerde woningen vaak de eerlijkste oplossing. De investering ligt lager (tussen €6.000 en €10.000 voor het warmtepompdeel), en je klant heeft geen last van ondermaatse prestaties bij vriesweer.

In België val je met een hybride installatie nog steeds onder de MijnVerbouwPremie (vroeger Renolution) — mits je RESCERT-gecertificeerd bent. RESCERT (Renewable Energy Systems CERTification) is de verplichte erkenning voor installateurs van hernieuwbare energiesystemen in België.

Scenario 2: Volledige isolatie eerst, daarna warmtepomp

Als je klant bereid is te investeren, adviseer je een renovatie in twee fasen:

1. Spouwmuurisolatie inblazen (tussen €2.000 en €4.500 voor een gemiddelde halfopen bebouwing, 6% btw)
2. Dakisolatie of vloerisolatie toevoegen waar van toepassing
3. Dan pas de warmtepomp plaatsen

Hiermee haal je een EPC-label C of beter, en is een monovalente warmtepomp (zonder gasketel als back-up) wél verantwoord.

Meer over btw-tarieven op renovatiewerken lees je in ons artikel BTW 6% op renovatiewerken in België: wat valt er precies onder?.

Scenario 3: Hoogtemperatuurwarmtepomp

Er bestaan warmtepompen die watertemperaturen tot 75°C kunnen leveren — de zogenaamde hoge-temperatuurwarmtepompen. Ze werken op bestaande radiatoren zonder aanpassingen. Merken als Vaillant aroTHERM+ en Daikin Altherma 3 H HT zijn voorbeelden.

Het nadeel: ze zijn duurder (installatie tussen €14.000 en €22.000) en minder efficiënt dan laagtemperatuurpompen. Maar ze zijn soms de enige optie als isoleren niet mogelijk is — denk aan appartementen of huurwoningen.

Wanneer adviseer je af?

Als de woning een EPC-label E of F heeft, geen spouwmuurisolatie heeft én de klant geen budget heeft voor renovatie — dan is een monovalente warmtepomp geen goede keuze. Punt. Als vakman heb je de plicht dit eerlijk te zeggen. We komen daar zo op terug in de juridische sectie.

Wat kost het en wat levert het op voor jouw klant?

Laten we concreet rekenen. Want vage antwoorden kosten je klanten — en soms rechtszaken.

Rekenvoorbeeld 1: Hybride warmtepomp in vrijstaande woning jaren '70

• Woning: 200 m², spouwmuren zonder isolatie, EPC-label D
• Bestaande installatie: gascondensatieketel, radiatoren
• Oplossing: hybride lucht-water warmtepomp (bijv. 5 kW)

Investering:

• Warmtepomp + installatie: €7.500 à €9.500
• Btw 6% (voor woningen ouder dan 10 jaar in België)
• MijnVerbouwPremie: tot €2.500 korting (afhankelijk van inkomenscategorie en gewest)
• Netto kostprijs: gemiddeld €5.500 à €7.500

Besparing per jaar:

• Gemiddeld gasverbruik daalt met 40 à 55%
• Bij een gasverbruik van 20.000 kWh en gasprijs van €0,10/kWh: besparing €800 à €1.100/jaar
• Terugverdientijd: 5 à 9 jaar

Rekenvoorbeeld 2: Monovalente warmtepomp na renovatie

• Eerst: spouwmuurisolatie inblazen (€3.000, 6% btw)
• Dan: lucht-water warmtepomp, 8 kW, met vloerverwarming renovatiesysteem (€12.000 à €16.000)
• MijnVerbouwPremie warmtepomp: tot €3.500
• MijnVerbouwPremie isolatie: tot €1.500
• Netto investering: €10.000 à €14.000

Besparing per jaar bij COP 3,8:

• Energiebesparing t.o.v. gasketel: €1.400 à €1.900/jaar
• Terugverdientijd: 6 à 9 jaar

Voor je RESCERT-certificering: die is verplicht om je klanten toegang te geven tot de MijnVerbouwPremie. Heb je die nog niet? Plan dit op korte termijn in — de procedure duurt gemiddeld 6 tot 10 weken en kost je als bedrijf tussen €300 en €600 aan inschrijfgelden en opleiding.

De Fluvius-procedure voor aansluiting op het net (netaanvraag voor warmtepomp boven 3,68 kW) duurt doorgaans 4 tot 8 weken — reken dit mee in je planning voor de klant.

Hoe adviseer je een klant stap voor stap? (Praktisch stappenplan)

Dit stappenplan gebruik je bij elk klantgesprek waarbij isolatie een vraagteken is.

1. Vraag het EPC-attest op (~5 minuten) — Vraag de klant naar het energieprestatiecertificaat (EPC — een officieel document dat de energiezuinigheid van de woning beoordeelt). Heeft hij dit niet? Dan kan hij het opvragen via zijn notaris of de VEKA-databank. Zonder EPC weet je niet waar je aan begint.

2. Check de spouwmuur (~10 minuten ter plaatse) — Boor een klein inspectiegaatje in de spouwmuur of vraag een recent renovatieattest. Spouwmuurisolatie inblazen is de goedkoopste en snelste ingreep die de situatie drastisch verbetert. Verwijs je klant naar een erkende isolatieaannemer als dit nog niet gedaan is. Overweeg te koppelen met een partner voor totaaladvies.

3. Bereken de warmtevraag (~20 minuten) — Gebruik een eenvoudige tool zoals het REHVA-rekenmodel of de software van je merk (bijv. Daikin Sizing Tool of Vaillant myVAILLANT pro). Vul in: oppervlakte, bouwjaar, isolatiegraad, ramen. Je krijgt de benodigde capaciteit in kW. Onderdimensioneer nooit — bij twijfel kies je de grotere maat.

4. Kies het juiste type installatie (~15 minuten) — Op basis van stap 1 t/m 3 kies je:

   • EPC A/B/C + vloerverwarming → monovalente laagtemperatuurwarmtepomp
   • EPC C/D + radiatoren → hybride warmtepomp of hoge-temperatuurwarmtepomp
   • EPC E/F + geen renovatieplan → adviseer eerst isoleren, stel warmtepomp uit

5. Leg het schriftelijk vast (~15 minuten) — Stuur een adviesbrief of technisch rapport mee met je offerte. Schrijf daarin: welke isolatiegraad je aantrof, welke COP je verwacht, en welke besparing realistisch is. Zo bescherm je jezelf juridisch én bouw je vertrouwen op bij je klant. Meer over je aansprakelijkheid als de warmtepomp niet presteert lees je in ons artikel Aansprakelijkheid als de warmtepomp niet presteert: wat zijn jouw risico's als installateur in België?.

6. Doe de premie-aanvraag samen met je klant (~30 minuten) — Begeleid je klant bij de aanvraag van de MijnVerbouwPremie via het Vlaams Energieagentschap (of het equivalente loket in Wallonië: Wallonia Prime Energie, en in Brussel: Bruxelles Environnement). Veel klanten haken hier af zonder begeleiding. Dit is een kans om jezelf te onderscheiden.

Wat mag je zeggen en wat niet? (BE)

Als installateur doe je claims. Over besparing, rendement, terugverdientijd. De Belgische wet legt grenzen op wat je mag beloven — en die grenzen zijn strenger dan je misschien denkt.

De Belgische toezichthouder voor eerlijke handelspraktijken is de FOD Economie (Federale Overheidsdienst Economie). Zij handhaven het WER (Wetboek van Economisch Recht). In eenvoudige taal: je mag klanten niet misleiden — ook niet per ongeluk.

✅ Dit mag — "Bij een goed geïsoleerde woning haalt deze warmtepomp gemiddeld een COP van 3,8 tot 4,2, op basis van de technische specificaties van de fabrikant."

✅ Dit mag — "Op basis van uw huidige gasverbruik en onze berekening verwachten we een besparing van €800 tot €1.200 per jaar. Dit is een schatting — de werkelijke besparing hangt af van uw gebruik en de energieprijzen."

✅ Dit mag — "U heeft recht op de MijnVerbouwPremie als aan de voorwaarden wordt voldaan. Wij begeleiden u bij de aanvraag."

❌ Dit niet — "U bespaart gegarandeerd 50% op uw energiefactuur." (Geen garanties op besparingen — die hangen af van gedrag, weer en energieprijzen.)

❌ Dit niet — "Deze warmtepomp werkt perfect in uw woning." (Als jij weet dat de isolatie onvoldoende is, is dit misleidend en juridisch riskant.)

❌ Dit niet — "U krijgt zeker de premie." (Premies zijn afhankelijk van voorwaarden die niet altijd gehaald worden. Nooit garanties geven op subsidies.)

❌ Dit niet — Reclame maken met RESCERT-logo als je de certificering niet (meer) bezit. Dit is een erkend keurmerk en misbruik ervan is een inbreuk op het WER.

Disclaimer: De informatie in dit artikel is algemeen van aard en geen juridisch advies. Raadpleeg bij twijfel over aansprakelijkheid of contractuele verplichtingen een juridisch adviseur of je beroepsvereniging (Techlink, Volta of Synergrid).

Let ook op de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) als je klantgegevens — ook EPC-attesten of energiefacturen — opslaat. Sla deze alleen op met expliciete toestemming en verwijder ze na afhandeling van het dossier.

Wat moet je nu doen?

Een warmtepomp in een slecht geïsoleerde woning kan werken — maar alleen als je de juiste keuzes maakt vóór de installatie. Beoordeel altijd de isolatiegraad, kies het juiste type installatie, en leg je advies schriftelijk vast.

De hybride warmtepomp is in veel gevallen de eerlijkste oplossing voor woningen met EPC D of slechter. Adviseer isolatie vóór installatie als je klant het budget heeft — de terugverdientijd verbetert dramatisch.

Zorg dat je RESCERT-gecertificeerd bent. Zonder die erkenning mis je niet alleen de premie-aanvragen voor je klanten — je mist ook de opdrachten van klanten die wél goed geïnformeerd zijn. Bekijk ook ons artikel 6% btw op warmtepompen in België om zeker te zijn dat je de juiste btw-tarieven toepast op je offertes.

Sieng bouwt websites voor installateurs die gevonden willen worden door ChatGPT en Perplexity. Wist je dat 87% van lokale aannemers onzichtbaar is in AI-zoekopdrachten — ook als ze uitstekend werk leveren? Lees waarom dat zo is in ons artikel 87% van lokale aannemers is onzichtbaar in AI. Of bekijk direct wat we doen voor warmtepomp-installateurs — of plan een gratis gesprek.